Historie Ukrainy i Polski s\u0105 w znacznej mierze wsp\u00f3lne. S\u0105 w nich okresy dobre, naznaczone wsp\u00f3\u0142prac\u0105 narod\u00f3w i rozwojem. Niestety, w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej na pierwszy plan wybijaj\u0105 si\u0119 konflikty: pocz\u0105wszy od wojen granicznych toczonych przez Ru\u015b Kijowsk\u0105 z pa\u0144stwem Piast\u00f3w, poprzez powstania i bunty kozackie, a\u017c po tragiczne zwarcia XX-wieczne. Ogromny \u0142adunek emocji, pi\u0119trowe rachunki krzywd, narodowe mity i heroiczne legendy, wa\u017c\u0105ce nierzadko wi\u0119cej ni\u017c historyczna prawda \u2013 to spu\u015bcizna wiek\u00f3w burzliwego s\u0105siedztwa.<\/p>\n
T\u0119 trudn\u0105 histori\u0119 w znacznym stopniu wsp\u00f3\u0142tworzyli wolnomularze, aktywni po wszystkich stronach dawnych barykad. Odk\u0105d w wieku XVIII Sztuka Kr\u00f3lewska zawita\u0142a na ziemie dawnej Rzeczypospolitej, a wkr\u00f3tce p\u00f3\u017aniej tak\u017ce na tereny Cesarstwa Rosyjskiego, bracia w fartuszkach byli obecni w\u015br\u00f3d wa\u017cnych aktor\u00f3w na wschodnioeuropejskiej scenie wojny, polityki, gospodarki i kultury. Byli w\u015br\u00f3d senator\u00f3w i pos\u0142\u00f3w, wojewod\u00f3w, biskup\u00f3w i genera\u0142\u00f3w, magnat\u00f3w, kupc\u00f3w i artyst\u00f3w; byli te\u017c w\u015br\u00f3d starszyzny kozackiej.<\/p>\n
O ile lista najwybitniejszych polskich Braci tamtej epoki jest powszechnie znana; to o prekursorach Ars Regia na Ukrainie wiemy zazwyczaj mniej. Warto wi\u0119c wspomnie\u0107, \u017ce ukrai\u0144skie wolnomularstwo ma swoj\u0105 legend\u0119 \u2013 jakoby idea maso\u0144ska zosta\u0142a importowana na Zaporo\u017ce ju\u017c w po\u0142owie wieku XVII, z Anglii, gdzie w m\u0142odo\u015bci studiowa\u0142 Jerzy Niemirycz (aria\u0144ski intelektualista i dzia\u0142acz, bardzo aktywny w polityce polskiej i ukrai\u0144skiej, znany m.in. jako wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca Unii Hadziackiej). Wedle tej legendy pre-masonami mieli by\u0107 tak\u017ce hetmani Iwan Wyhowski i Iwan Mazepa; wersja ta, acz mo\u017cliwa, nie znajduje jednak potwierdzenia w pracach zawodowych historyk\u00f3w1. Za pierwsz\u0105 historycznie udokumentowan\u0105 lo\u017c\u0119 na \u201eukrainnych\u201d ziemiach Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w uznaje si\u0119 zazwyczaj \u201e\u015awi\u0105tyni\u0119 Trzech Bogi\u0144\u201d, za\u0142o\u017con\u0105 we Lwowie w roku 1747 przez dzia\u0142aj\u0105cego w Polsce bankiera Franciszka Longchamps, pocz\u0105tkowo jako fili\u0119 warszawskiej lo\u017cy \u201eTrzech Braci\u201d.<\/p>\n
Dalej na wsch\u00f3d wolnomularskie \u015awiat\u0142o poni\u00f3s\u0142 Kyry\u0142\u0142 Rozumow\u015bkij (Cyryl Razumowski). Posta\u0107 niezwyk\u0142a – urodzony jako Kyry\u0142o Rozum w ubogiej rodzinie Kozak\u00f3w zaporoskich, zrobi\u0142 dzi\u0119ki swym talentom i szcz\u0119\u015bciu osza\u0142amiaj\u0105c\u0105 karier\u0119: zosta\u0142 przyjacielem Katarzyny Wielkiej, by\u0142 jednym z czo\u0142owych aktor\u00f3w puczu, kt\u00f3ry wyni\u00f3s\u0142 j\u0105 do w\u0142adzy, ostatnim kozackim hetmanem lewobrze\u017cnej Ukrainy, a jednocze\u015bnie hrabi\u0105 i feldmarsza\u0142kiem rosyjskim, wieloletnim prezydentem Rosyjskiej Akademii Nauk. Jako m\u0142odzieniec wst\u0105pi\u0142 do Wolnomularstwa w Warszawie, w Lo\u017cy „Trzech Braci”.2 Jego dzie\u0142o wolnomularskie kontynuowa\u0142 mi\u0119dzy innymi pu\u0142kownik kozacki Iwan Petrowycz Kotlarew\u015bkij, poeta i dramatopisarz, pedagog, ojciec nowoczesnego ukrai\u0144skiego j\u0119zyka literackiego,\u2013 by\u0142 wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105 Lo\u017cy „Liubow do Istyny” (Umi\u0142owanie Prawdy) w swej rodzinnej Po\u0142tawie 3.<\/p>\n
Ostateczny upadek I Rzeczpospolitej sprawi\u0142, \u017ce sporne ziemie Polski i Ukrainy zosta\u0142y zn\u00f3w podzielone – tym razem pomi\u0119dzy Cesarstwo Rosyjskie i monarchi\u0119 habsbursk\u0105. Do lat dwudziestych XIX wieku kwit\u0142y jednak prace wolnomularskie, a w wielu lo\u017cach wsp\u00f3lnie zasiadali bracia r\u00f3\u017cnych nacji; lo\u017ca, powo\u0142ana w roku 1818 na Wschodzie Kijowa, nieprzypadkowo nosi\u0142a nazw\u0119 \u201eZjednoczeni S\u0142owianie\u201d.<\/p>\n
Po formalnej likwidacji wolnomularstwa w Rosji i Austrii wi\u0119kszo\u015b\u0107 l\u00f3\u017c rozwi\u0105zano, ale niekt\u00f3re przez d\u0142ugie lata prawdopodobnie podtrzyma\u0142y aktywno\u015b\u0107 w konspiracji4. Cz\u0119sto stanowi\u0142y o\u015brodki oporu przeciwko despotyzmowi, wspiera\u0142y pr\u0105dy narodowe i rewolucyjne, ale tak\u017ce wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142y nowoczesn\u0105 kultur\u0119, zbli\u017caj\u0105c \u015brodowiska starych elit (ziemia\u0144skich) oraz nowych (przemys\u0142owo-handlowych i intelektualno-artystycznych).<\/p>\n
Znaczne nasilenie aktywno\u015bci wolnomularskiej na ziemiach polskich i ukrai\u0144skich przyni\u00f3s\u0142 prze\u0142om wiek\u00f3w XIX i XX. W nielegalnych lo\u017cach, licznie powstaj\u0105cych w\u00f3wczas w Kijowie, Charkowie, Odessie czy Po\u0142tawie, wsp\u00f3lnie zasiadali Ukrai\u0144cy, Rosjanie i Polacy5. W \u00f3wczesnej atmosferze politycznej, wobec narastaj\u0105cych problem\u00f3w spo\u0142ecznych i narodowo\u015bciowych, dyskusje lo\u017cowe cz\u0119sto dotyka\u0142y tych trudnych temat\u00f3w i \u2013 jak wynika ze wspomnie\u0144 uczestnik\u00f3w tamtych prac \u2013 niejednokrotnie wykracza\u0142y poza konserwatywny maso\u0144ski obyczaj w tym zakresie 6.<\/p>\n
Wybuch pierwszej wojny \u015bwiatowej, co charakterystyczne, z\u0142ama\u0142 jednak wolnomularsk\u0105 solidarno\u015b\u0107, tak na zachodzie Europy, jak i na wschodzie. G\u00f3r\u0119 wzi\u0119\u0142y partykularyzmy narodowe, a bracia cz\u0119sto porzucali fartuszki na rzecz wojskowych mundur\u00f3w. U schy\u0142ku wojennej zawieruchy, gdy powstawa\u0142y niezale\u017cne, polskie i ukrai\u0144skie twory pa\u0144stwowe, dawni bracia spotykali si\u0119 nierzadko po r\u00f3\u017cnych stronach barykad, dos\u0142ownie i w przeno\u015bni. Do\u015b\u0107 wspomnie\u0107 o wielkich adwersarzach ukrai\u0144skiej polityki z tamtych lat: Symon Petlura i hetman Paw\u0142o Skoropadski byli przed wojn\u0105 zwi\u0105zani z t\u0105 sam\u0105 Wielk\u0105 Lo\u017c\u0105 Ukrai\u0144sk\u0105 Zjednoczonych S\u0142owian, podobnie jak Serhij Morkotun, wp\u0142ywowy sekretarz i doradca hetmana, a tak\u017ce jego po\u015brednik w negocjacjach z politykami-wolnomularzami mocarstw zachodnich 7. I tym razem, tak w polityce wewn\u0119trznej jak i zewn\u0119trznej, nad maso\u0144skim duchem solidarno\u015bci zazwyczaj bra\u0142y g\u00f3r\u0119 partykularyzmy pa\u0144stwowe i partyjne. W rz\u0105dzie, stworzonym przez Petlur\u0119 po upadku hetmanatu, znalaz\u0142o si\u0119 jednak wielu wolnomularzy, co interesuj\u0105ce, tak\u017ce Polak\u00f3w \u2013 m.in. Stanis\u0142aw Stempowski (jako minister rolnictwa, p\u00f3\u017aniej zdrowia) i Henryk J\u00f3zewski (jako minister spraw wewn\u0119trznych)8. Ich znajomo\u015b\u0107 z Petlur\u0105 si\u0119ga\u0142a czas\u00f3w przedwojennych, wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ali tak\u017ce przy tworzeniu w roku 1917 w Kijowie Lo\u017cy \u201eSanctus Andreas Praevocatus\u201d, kt\u00f3rej Petlura zosta\u0142 pierwszym Czcigodnym. Flota ukrai\u0144ska (i ministerstwo spraw morskich) przej\u015bciowo trafi\u0142y natomiast w r\u0119ce Jerzego \u015awirskiego, w\u00f3wczas komandora i przez pewien czas oficera flagowego (szefa sztabu) dow\u00f3dcy rosyjskiej floty czarnomorskiej, adm. Ko\u0142czaka. Kwestia przynale\u017cno\u015bci do wolnomularstwa tego wybitnego oficera, po\u017aniejszego admira\u0142a i wieloletniego dow\u00f3dcy Polskiej Marynarki Wojennej, nie jest do ko\u0144ca jasna. Faktem jest, ze mia\u0142 maso\u0144skie kontakty przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105, co nie by\u0142o niczym dziwnym w \u015brodowisku sztabowych oficer\u00f3w marynarki carskiej, a tak\u017ce po II wojnie \u015bwiatowej, ju\u017c w Anglii. Dodatkowymi poszlakami s\u0105: aktywne cz\u0142onkostwo jego brata Micha\u0142a w Lo\u017cy DH \u201eG\u00f3ra Wawel\u201d w Krakowie w okresie mi\u0119dzywojennym9, a tak\u017ce wspomniana nominacja, do\u015b\u0107 w tamtych warunkach zaskakuj\u0105ca, ze strony uwa\u017canego za \u201emocno maso\u0144ski\u201d gabinetu ukrai\u0144skiego 10.<\/p>\n
Gdy Ukrai\u0144ska Republika Ludowa upad\u0142a pod naporem Armii Czerwonej, Petlura wraz ze wsp\u00f3\u0142pracownikami znalaz\u0142 si\u0119 w Polsce. Nie ma materialnych dowod\u00f3w na \u201e\u015blad wolnomularski\u201d w jego negocjacjach z Pi\u0142sudskim, dotycz\u0105cych sojuszu polsko-ukrai\u0144skiego, kt\u00f3ry w maju 1920 roku doprowadzi\u0142 do tzw. \u201ewyprawy kijowskiej\u201d, ale znajomo\u015b\u0107 \u017cyciorys\u00f3w wielu aktor\u00f3w tamtych wydarze\u0144 pozwala si\u0119 domy\u015bla\u0107, \u017ce przedwojenne braterstwo i powi\u0105zania nie by\u0142y tu bez znaczenia11. Faktem jest, \u017ce gdy na mocy postanowie\u0144 traktatu ryskiego Polska cofn\u0119\u0142a swoje poparcie dla Petlury i uznanie dla jego rz\u0105du, gdy sojusznicze wojska ukrai\u0144skie zosta\u0142y rozbrojone i internowane \u2013 mimo nacisk\u00f3w sowieckich Petlura nie zosta\u0142 wydany, lecz przez wiele miesi\u0119cy ukrywa\u0142 si\u0119 w Polsce, przy cichej akceptacji naszych w\u0142adz, m.in. w domach wspomnianych ju\u017c Stanis\u0142awa Stempowskiego i Henryka J\u00f3zewskiego. Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 te\u017c z konspiracyjn\u0105 lo\u017c\u0105 ukrai\u0144sk\u0105 \u201eJednanije\u201d, dzia\u0142aj\u0105c\u0105 we Lwowie i w Warszawie do 1923 roku, tak\u017ce pod m\u0142otkiem Stempowskiego 12.<\/p>\n
Tymczasem na Ukrainie NKWD rozbi\u0142o resztki wolnomularstwa; nieliczni bracia, kt\u00f3rzy ocaleli przenie\u015bli si\u0119 na emigracj\u0119. Najwi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142a Lo\u017ca \u201eHo\u0142os Ukrajiny\u201d (\u201eG\u0142os Ukrainy\u201d) na Wschodzie Pary\u017ca13; z drugiej strony, w polskich lo\u017cach okresu mi\u0119dzywojnia znalaz\u0142o swe miejsce wielu ukrai\u0144skich intelektualist\u00f3w i wolnomy\u015blicieli. Wsp\u00f3\u0142pracowali tam z licznymi przedstawicielami \u015brodowiska pi\u0142sudczykowskiego, tak\u017ce obecnymi w tych lo\u017cach, a przywi\u0105zanymi do federacyjnego programu polityki wschodniej14. W tym kontek\u015bcie warto wspomnie\u0107 cho\u0107by nazwiska Kazimierza Bartla, parokrotnego premiera II RP, czy prof. Stanis\u0142awa Swianiewicza, wybitnego liberalnego ekonomisty i ojca polskiej sowietologii, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rcy Instytutu Wschodniego w Warszawie 15.<\/p>\n
Odr\u0119bne miejsce w tym swoistym Panteonie przyjaci\u00f3\u0142 polsko-ukrai\u0144skiego pojednania i wsp\u00f3\u0142pracy nale\u017cy si\u0119 gen. Micha\u0142owi Tokarzewskiemu-Karaszewiczowi, wybitnej postaci przedwojennego \u201eLe Droit Humain\u201d, kt\u00f3ry przez ca\u0142y okres swej s\u0142u\u017cby pozosta\u0142 wierny geostrategicznym i politycznym koncepcjom swego mistrza i komendanta \u2013 nawet w trudnym okresie p\u00f3\u017anych lat 30., gdy jako dow\u00f3dca Okr\u0119gu-Korpusu VI we Lwowie mia\u0142 do czynienia z akcjami pacyfikacyjnymi wymierzonymi w mniejszo\u015b\u0107 ukrai\u0144sk\u0105, podejmowanymi przez wojsko na podleg\u0142ym mu administracyjnie terenie, wyra\u017anie dystansowa\u0142 si\u0119 od tych dzia\u0142a\u0144 16.<\/p>\n
Pocz\u0105wszy od lat 20. Stanis\u0142aw Stempowski, wtedy ju\u017c Wielki Mistrz Wielkiej Lo\u017cy Narodowej Polski, by\u0142 cz\u0142onkiem zarz\u0105du Zwi\u0105zku Zbli\u017cenia Narod\u00f3w Odrodzonych i wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem Instytutu Badania Spraw Narodowo\u015bciowych, a tak\u017ce wieloletnim prezesem Towarzystwa Polsko-Ukrai\u0144skiego. Henryk J\u00f3zewski z kolei, jako wojewoda wo\u0142y\u0144ski, stara\u0142 si\u0119 \u2013 nie bez przej\u015bciowych i cz\u0105stkowych sukces\u00f3w \u2013 realizowa\u0107 kompleksowy program rozwi\u0105zania kwestii ukrai\u0144skiej poprzez uczynienie z Wo\u0142ynia \u201eukrai\u0144skiego Piemontu\u201d dla przysz\u0142ej, wolnej Ukrainy; wspiera\u0142 miedzy innymi ukrai\u0144skie szkolnictwo, ruch kulturalny i wydawniczy, a tak\u017ce nawi\u0105za\u0142 dialog z umiarkowanymi stronnictwami i dzia\u0142aczami samorz\u0105dowymi. W podobnym duchu stara\u0142 si\u0119 dzia\u0142a\u0107, podczas swej kadencji w roli wojewody lwowskiego, Pawe\u0142 Dunin-Borkowski 17.<\/p>\n
W pracach lo\u017cowych niejednokrotnie powraca\u0142 w\u00f3wczas problem stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich jako wa\u017cnego wyzwania dla polityki w skali europejskiej18; mo\u017cna w tej sytuacji przypuszcza\u0107, \u017ce aktywno\u015b\u0107 \u015bwiecka i maso\u0144ska wspomnianych postaci, a tak\u017ce Antoniego Sujkowskiego, Mieczys\u0142awa Micha\u0142owicza, W\u0142adys\u0142awa Mecha, Marcelego Handelsmana, Eugeniusza \u015amiarowskiego i wielu innych by\u0142y pod tym wzgl\u0119dem bardzo komplementarne. Warto doda\u0107, \u017ce za te dzia\u0142ania na rzecz pojednania obu narod\u00f3w, rozwoju kultury ukrai\u0144skiej oraz rozwoju spo\u0142eczno-gospodarczego ziem ukrai\u0144skich w ramach II RP, zaanga\u017cowani w nie Bracia p\u0142acili wysok\u0105 cen\u0119. Nara\u017ceni byli na ataki radyka\u0142\u00f3w z obu stron \u2013 a\u017c do skutecznych zamach\u00f3w na ich \u017cycie w\u0142\u0105cznie, jak w przypadku ministra Bronis\u0142awa Pierackiego, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 z r\u0105k ukrai\u0144skich radyka\u0142\u00f3w, prawdopodobnie inspirowanych w tym zakresie przez sowieckie s\u0142u\u017cby specjalne 19.<\/p>\n
Nie wszyscy polscy masoni tamtej epoki byli jednak proukrai\u0144scy \u2013 przeciwny kurs (zw\u0142aszcza pod koniec lat 30), reprezentowa\u0142 cho\u0107by cz\u0142onek \u201eDroit Humain\u201d Henryk Kawecki, wieloletni szef pionu bezpiecze\u0144stwa w Ministerstwie Spraw Wewn\u0119trznych (sk\u0105din\u0105d niezwykle zas\u0142u\u017cony w zwalczaniu agentury sowieckiej w Polsce), a p\u00f3\u017aniej senator i dzia\u0142acz OZON-u20.<\/p>\n
Formalne rozwi\u0105zanie polskiego wolnomularstwa, a potem wybuch II wojny \u015bwiatowej sprawi\u0142y, \u017ce aktywno\u015b\u0107 lo\u017cowa przenios\u0142a si\u0119 na emigracj\u0119. Bardzo szybko dosz\u0142o tam do nawi\u0105zania stosunk\u00f3w pomi\u0119dzy polsk\u0105 Lo\u017c\u0105 \u201eKopernik\u201d a istniej\u0105cymi ju\u017c wcze\u015bniej lo\u017cami ukrai\u0144skimi. W \u201eKoperniku\u201d w latach 50., pracowa\u0142o kilku mistrz\u00f3w narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej (p\u00f3\u017aniej utworzyli oni odr\u0119bn\u0105 Lo\u017c\u0119 \u201eVox Ucrainae\u201d, jednak podtrzymali kontakty z \u201eKopernikiem\u201d, niezale\u017cnie od pewnych przeszk\u00f3d natury formalnej), a temat wzajemnych relacji powraca\u0142 wielokrotnie w dyskusjach, zar\u00f3wno w uj\u0119ciu trudnej historii, jak i przysz\u0142ych wyzwa\u014421. Nie spos\u00f3b przy tej okazji pomin\u0105\u0107 dzia\u0142alno\u015bci tw\u00f3rcy i wieloletniego redaktora paryskiej \u201eKultury\u201d Jerzego Giedroycia, niezwykle zas\u0142u\u017conego dla tworzenia atmosfery pojednania polsko-ukrai\u0144skiego oraz wizjonerskich koncepcji politycznych22, kt\u00f3rego zwi\u0105zki z wolnomularstwem mia\u0142y nie do ko\u0144ca jasny, specyficzny charakter \u2013 przynajmniej za\u017cy\u0142ej, osobistej przyja\u017ani z czo\u0142owymi postaciami Ars Regia.<\/p>\n
Upadek komunizmu w naszej cz\u0119\u015bci \u015bwiata umo\u017cliwi\u0142 ponowny rozkwit r\u00f3\u017cnorakich inicjatyw wolnomularskich. Dzi\u015b lo\u017ce w Polsce i na Ukrainie gromadz\u0105 wielu ludzi o szczeg\u00f3lnych cechach charakteru, emocjonalno\u015bci i d\u0105\u017ceniach \u2013 generalnie, sprzyjaj\u0105cych prze\u0142amywaniu dawnych zasz\u0142o\u015bci. Nie przeceniaj\u0105c znaczenia i wp\u0142ywu wsp\u00f3\u0142czesnego wolnomularstwa \u2013 warto jednak dostrzec w nim (a zw\u0142aszcza we wzajemnej, solidarnej wsp\u00f3\u0142pracy ludzi \u201ez r\u00f3\u017cnych stron barykad\u201d) element dobrze s\u0142u\u017c\u0105cy budowie wsp\u00f3lnej, lepszej, europejskiej przysz\u0142o\u015bci obu narod\u00f3w.<\/p>\n
Spo\u015br\u00f3d za\u015b wielu inicjatyw ponadgranicznych, jako przyk\u0142ad przywo\u0142am jedn\u0105, szczeg\u00f3lnie charakterystyczn\u0105 \u2013 w kontek\u015bcie bodaj najtragiczniejszego rozdzia\u0142u wsp\u00f3lnej historii najnowszej, mianowicie tzw. \u201erzezi wo\u0142y\u0144skiej\u201d. Ot\u00f3\u017c 14 lipca 2013 roku we Lwowie odby\u0142o si\u0119 spotkanie mason\u00f3w polskich i ukrai\u0144skich23. \u201eNaszym obowi\u0105zkiem jest pami\u0119\u0107 o tym, co si\u0119 wydarzy\u0142o, dobrego i z\u0142ego, w dziejach naszych narod\u00f3w, z uwzgl\u0119dnieniem wszystkich historycznych okoliczno\u015bci. (\u2026). Nie mo\u017cemy tak\u017ce zapomina\u0107 o wnioskach p\u0142yn\u0105cych z tragicznych wydarze\u0144 historii\u201d \u2013 stwierdzi\u0142 Wielki Mistrz Wielkiej Lo\u017cy Narodowej Polski. Odpowiada\u0142 mu przedstawiciel masonerii ukrai\u0144skiej: \u201ePami\u0119taj\u0105c o swoim b\u00f3lu, nasze spo\u0142ecze\u0144stwo nie mo\u017ce zapomina\u0107 tak\u017ce o b\u00f3lu cudzym; nie uchyla\u0107 si\u0119 od moralnego obowi\u0105zku nazwania z\u0142a \u2013 z\u0142em\u201d.<\/p>\n
Bracia ukrai\u0144scy przedstawili te\u017c w\u00f3wczas tekst \u201eModlitwy Wo\u0142y\u0144skiej\u201d, a w niej wa\u017cne i m\u0105dre zdania: \u201eBracie, za krzywd\u0119 Tobie wyrz\u0105dzon\u0105, za Tw\u00f3j b\u00f3l i b\u00f3l twoich krewnych, przebacz mi. Za przelan\u0105 krew niewinn\u0105 na Wo\u0142yniu i w Galicji, za niewiar\u0119, przebacz mi, Bracie. Nie z powodu polityki i dobrego s\u0105siedztwa, nie dla dobrego imienia narodu mojego, przebacz mi, Bracie. Wstyd pali moje serce, wstrzymuje oddech w piersiach, kiedy my\u015bl\u0119 o Twoim b\u00f3lu, o zabitych Twoich braciach i siostrach na Wo\u0142yniu i w Galicji. Przebacz mi za nasz grzech.(\u2026).Wys\u0142uchajcie nas, Bracia! Nie tylko ze wzgl\u0119du na pok\u00f3j mi\u0119dzy naszymi domami. Dla zachowania prawdy. Dla mi\u0142o\u015bci. Dla \u015awiat\u0142a w sercach naszych dzieci. Prosz\u0119, podajcie nam r\u0119k\u0119 swojego szczerego wybaczenia. B\u0105d\u017acie wra\u017cliwi na nasz\u0105 pokut\u0119. Panie, przebacz nam i obejmij nas. Nie zostawiaj nas samotnie, Ojcze, i b\u0105d\u017a z nami, grzesznikami.\u201d24<\/p>\n
Wydaje si\u0119, \u017ce zaprezentowane tu podej\u015bcie \u2013 niezwykle maso\u0144skie w duchu, podkre\u015blaj\u0105ce sens przebaczenia i pojednania w imi\u0119 Prawdy i Mi\u0142o\u015bci, a nie tylko w imi\u0119 pragmatyzmu i interesu politycznego, co cz\u0119sto mo\u017cna dostrzec w deklaracjach i dzia\u0142aniach r\u00f3\u017cnego typu \u2013 zas\u0142uguje na g\u0142\u0119boki szacunek i na\u015bladowanie. Jest to wa\u017cne w kontek\u015bcie bie\u017c\u0105cych, dramatycznych wydarze\u0144 na Ukrainie. Jest to wa\u017cne w obliczu wyra\u017anych i intensywnych, zewn\u0119trznych pr\u00f3b sk\u0142\u00f3cenia obu narod\u00f3w, polegaj\u0105cych m.in. na propagandowym wykorzystaniu grup skrajnych i marginalnych. Ostatnim przyk\u0142adem takich dzia\u0142a\u0144 mog\u0105 by\u0107 akty dewastowania ukrai\u0144skich mogi\u0142 wojennych w Polsce, szeroko analizowane, tak\u017ce w kontek\u015bcie mo\u017cliwej inspiracji rosyjskich s\u0142u\u017cb specjalnych, przez profil \u201eRosyjska V Kolumna w Polsce\u201d na Facebooku25. Wreszcie, jest to wa\u017cna w obliczu coraz bardziej emocjonalnego zainteresowania tematyk\u0105 relacji polsko-ukrai\u0144skich szerokich kr\u0119g\u00f3w opinii publicznej \u2013 tak\u017ce w kontek\u015bcie wej\u015bcia na ekrany kin filmu \u201eWo\u0142y\u0144\u201d Wojciecha Smarzowskiego.<\/p>\n
Rola mason\u00f3w \u2013 w lo\u017cach, ale te\u017c poza nimi, w naszej aktywno\u015bci \u015bwiatowej \u2013 zdaje si\u0119 tu by\u0107 istotn\u0105, podobnie jak dobra tradycja poprzedzaj\u0105cych nas pokole\u0144 Si\u00f3str i Braci. Polskie \u201eLe Droit Humain\u201d nie pozostaje w tyle na polu poprawy relacji transgranicznych, intensyfikuj\u0105c kontakty z warsztatami ukrai\u0144skimi, wnosz\u0105c tym samym sw\u00f3j wk\u0142ad w budow\u0119 wsp\u00f3lnej, symbolicznej \u015awi\u0105tyni \u2013 na zgliszczach i gruzach, kt\u00f3re pozostawi\u0142a nam w spadku trudna historia obu bratnich narod\u00f3w.<\/p>\n
B:.Witold Soka\u0142a<\/p>\n
1 Zob:\u041c\u0430\u0441\u043e\u043d\u0441\u0442\u0432\u043e\u043d\u0430\u0423\u043a\u0440\u0430\u0438\u043d\u0435,wersja elektroniczna: http:\/\/xn--e1ajp.com.ua\/9-glavnyj-razdel\/177-masonstvo-na-ukraine.html<\/p>\n
2 O niezwyk\u0142ej postaci Razumowskiego,o jego karierze i o roli,jak\u0105odgrywa\u0142w Imperium Rosyjskim,szeroko m.in. w:R.K. Massie,Catherine The Great. Portrait of Woman,Lindroth Inc. 2011;S. Sebag Montefiore,Potemkin. Prince of Princes,Weidenfeld&Nicholson 2000 oraz W.A. Serczyk,Historia Ukrainy,Ossolineum 2001.<\/p>\n
3 W.A. Serczyk, ibidem, s. 179. O kolejnych lo\u017cach, licznie powstaj\u0105cych w XVIII i XIX wieku na terenach dzisiejszej Ukrainy (a \u00f3wczesnej Polski, Rosji i Austrii), zob. m.in. w: C. \u0415\u0444\u0440\u0435\u043c\u043e\u0432, \u041c\u0430\u0441\u043e\u043d\u0441\u0442\u0432\u043e \u043d\u0430 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0456, \u041a\u0438\u0435\u0432 2007, wersja internetowa: http:\/\/www.ukrhistory.narod.ru\/yefremov.htm; tak\u017ce: S. Ma\u0142achowski-\u0141empicki, Wykaz polskich l\u00f3\u017c wolnomularskich oraz ich cz\u0142onk\u00f3w w latach 1738-1821, Krak\u00f3w 1929; W. Wilkoszewski, Rys historyczno-chronologiczny Towarzystwa Wolnego Mularstwa w Polsce, Londyn 1968 oraz J. Grzejszczak-Kondratowicz, H. Kondratowicz, Zarys historii wolnomularstwa polskiego w Rzeczpospolitej szlacheckiej 1738-1795, Gi\u017cycko 2012: http:\/\/web.archive.org\/web\/20050425132355\/http:\/\/zse.kom.pl\/strony\/wolnomularstwo.htm<\/p>\n
4 Zob. E. Lennhoff, O. Posner, Internationales Freimaurerslexicon, Wien 1932, s. 1361 (\u201cRussland\u201d) i 1609-1610 (\u201cUkraine\u201d).<\/p>\n
5 C. \u0415\u0444\u0440\u0435\u043c\u043e\u0432, op.cit., s. 166 i nast.<\/p>\n
6 j.w.<\/p>\n
7 Zob. np. w: M. Popowycz, Symon Petlura. Biografia, w: G. Hryciuk (red.), Symon Petlura. Naczelny Ataman, Wroc\u0142aw 2012, s. 30; P. Olszewski, Kwestia ukrai\u0144ska w polityce Francji od schy\u0142ku 1917 do kwietnia 1919, \u201ePiotrkowskie Zeszyty Historyczne\u201d, t. 12\/2011, s. 83. Na marginesie mo\u017cna odnotowa\u0107, \u017ce w latach p\u00f3\u017aniejszych, ju\u017c na emigracji, Morkotun twierdzi\u0142, i\u017c Petlura by\u0142 maso\u0144skim uzurpatorem, kt\u00f3ry nielegalnie podawa\u0142 si\u0119 za mistrza, za\u015b w rzeczywisto\u015bci przed wojn\u0105 by\u0142 jedynie uczniem lo\u017cy; por. \u041c\u0430\u0441\u043e\u043d\u0441\u0442\u0432\u043e \u043d\u0430 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0438\u043d\u0435, op.cit. s. 36. Tre\u015b\u0107 opublikowanego w Pary\u017cu w roku 1919 listu otwartego Morkotuna przytacza m.in. J. Giertych w opracowaniu z roku 1957: Ruch ukrai\u0144ski a masoneria; wersja elektroniczna: http:\/\/www.kki.pl\/pioinf\/przemysl\/dzieje\/rus\/masoneria.html.<\/p>\n
8 ; por. \u041c\u0430\u0441\u043e\u043d\u0441\u0442\u0432\u043e \u043d\u0430 \u0423\u043a\u0440\u0430\u0438\u043d\u0435, op.cit. s. 34. O maso\u0144skiej dzia\u0142alno\u015bci Stempowskiego bardzo obszernie w: L. Chajn, Polskie wolnomularstwo 1920-1938, Warszawa 1984, s. 560 i in.; o J\u00f3zewskim tam\u017ce, s. 379 i 425.<\/p>\n
9 Odnotowane przez L. Chajna, op.cit. s. 438<\/p>\n
10 ; zob. szerzej nt. postaci i los\u00f3w J. \u015awirskiego, w: M. Graczyk, Admira\u0142 \u015awirski, Gda\u0144sk 2007.<\/p>\n
11 Szerzej, m.in. J. Pisuli\u0144ski, Nie tylko Petlura. Kwestia ukrai\u0144ska w polskiej polityce zagranicznej 1918-1923, Toru\u0144 2013.<\/p>\n
12 Por. L. Chajn, op.cit., s. 378; zob. tak\u017ce: E. Lennhoff, op.cit., s. 1220.<\/p>\n
13 jw. s. 1610; \u041c\u0430\u0441\u043e\u043d\u0441\u0442\u0432\u043e\u2026, op.cit. s. 37.<\/p>\n
14 Zob. szerzej, m.in. J.J. Bruski, Mi\u0119dzy Prometeizmem a Realpolitik. II Rzeczpospolita wobec Ukrainy Sowieckiej 1921-1926, Krak\u00f3w 2010 oraz I.P. Maj, Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Instytutu Wschodniego w Warszawie 1926-1939, Warszawa 2007.<\/p>\n
15 ibidem<\/p>\n
16 Szerzej o maso\u0144skiej i wojskowo-politycznej dzia\u0142alno\u015bci Micha\u0142a Tokarzewskiego-Karaszewicza, tak\u017ce w odniesieniu do kwestii ukrai\u0144skiej, zob. m.in. w jego obszernej biografii: D. Bargie\u0142owski, Po trzykro\u0107 pierwszy. Micha\u0142 Tokarzewski-Karaszewicz: Genera\u0142 broni, teozof, wolnomularz, kap\u0142an Ko\u015bcio\u0142a liberalnokatolickiego, Warszawa 2000.<\/p>\n
17 Zob. J.J. Bruski, op.cit. oraz J. Pisuli\u0144ski, op.cit.<\/p>\n
18 Szczeg\u00f3\u0142owo \u2013 zob. L. Chajn, op.cit., s. 378-379.<\/p>\n
19 Ibidem, s. 556 i in.<\/p>\n
20 Zob. biogram w: J.M. Majchrowski i inni (red.), Kto by\u0142 kim w II Rzeczpospolitej, Warszawa 1994, s. 152 oraz szerzej: B. Sprengel, Policja Pa\u0144stwowa a organy w\u0142adzy publicznej w polityce ochrony bezpiecze\u0144stwa wewn\u0119trznego w Polsce w latach 1918-1939, Toru\u0144 2011.<\/p>\n
21 Zob. L. Hass, \u015awiat wolnomularski. Konkrety, t. II, 1945 \u2013 lata dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105te XX w., Warszawa 2006, s. 333, 336-337 oraz 341 i nast.<\/p>\n
22 Szerzej, m.in. w: B. Berdychowska, Ukraina w \u017cyciu Jerzego Giedroycia i na \u0142amach paryskiej \u201eKultury\u201d, na portalu Culture.pl, wersja elektroniczna: http:\/\/culture.pl\/pl\/artykul\/ukraina-w-zyciu-jerzego-giedroycia-i-na-lamach-paryskiej-kultury.<\/p>\n
23 Zob. m.in. informacje o spotkaniu i materia\u0142y, dost\u0119pne na portalu Wielkiej Lo\u017cy Narodowej Polski: http:\/\/wlnp.pl\/site\/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=81&cntnt01dateformat=%25Y-%25m-%25d&cntnt01returnid=54.<\/p>\n
24 Cytaty za portalem WLNP, ibidem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Historie Ukrainy i Polski s\u0105 w znacznej mierze wsp\u00f3lne. S\u0105 w nich okresy dobre, naznaczone wsp\u00f3\u0142prac\u0105 narod\u00f3w i rozwojem. Niestety, w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej na pierwszy plan wybijaj\u0105 si\u0119 konflikty: pocz\u0105wszy od wojen granicznych toczonych przez Ru\u015b Kijowsk\u0105 z pa\u0144stwem Piast\u00f3w, poprzez powstania i bunty kozackie, a\u017c po tragiczne zwarcia XX-wieczne. Ogromny \u0142adunek emocji, pi\u0119trowe rachunki […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5969,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-4324","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-biblioteka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4324"}],"collection":[{"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4324"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4324\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5969"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4324"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4324"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4324"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}