Aby m\u00f3c m\u00f3wi\u0107 o prawach cz\u0142owieka, nale\u017cy najpierw rozr\u00f3\u017cni\u0107 kilka aspekt\u00f3w s\u0142owa „prawo”.<\/p>\n
W uj\u0119ciu przedmiotowym rozumiane jest ono jako system norm prawnych, czyli og\u00f3lnych, kt\u00f3re powsta\u0142y w zwi\u0105zku z istnieniem i funkcjonowaniem pa\u0144stwa lub innego uporz\u0105dkowanego organizmu spo\u0142ecznego, ustanowione b\u0105d\u017a uznane przez w\u0142a\u015bciwe organy w\u0142adzy, odpowiednio publicznej lub spo\u0142ecznej, i przez te organy stosowane, w tym z u\u017cyciem przymusu. W uj\u0119ciu socjologiczno – antropologicznym, to ca\u0142okszta\u0142t stosowanych w danym spo\u0142ecze\u0144stwie formalnych i nieformalnych \u015brodk\u00f3w kontroli nad zachowaniami jednostkowymi i zbiorowymi, kt\u00f3rymi pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 instytucje w\u0142adzy lub, kt\u00f3re s\u0105 dozwolone na mocy powszechnego konsensusu spo\u0142ecze\u0144stwa. Prawo w ww. uj\u0119ciu ma charakter pluralistyczny, bowiem uznaje si\u0119, \u017ce na danym obszarze mo\u017ce istnie\u0107 wiele r\u00f3\u017cnych porz\u0105dk\u00f3w prawnych. Poza prawem pa\u0144stwowym (oficjalnym) i mi\u0119dzynarodowym, istnieje tak\u017ce prawo zwyczajowe, prawo r\u00f3\u017cnych wsp\u00f3lnot, stowarzysze\u0144 i organizacji oraz prawo naturalne.<\/p>\n
Prawa jako takie, to forma przywilej\u00f3w zagwarantowanych w ustawach, kodeksach regulaminach organizacji itd. W konstytucjach poszczeg\u00f3lnych pa\u0144stw zamieszczone s\u0105 podstawowe prawa i wolno\u015bci obywatelskie, a tak\u017ce ich obowi\u0105zki.<\/p>\n
Prawa cz\u0142owieka, temat niniejszego opracowania, to prawa nie zbiorowe, lecz indywidualne a ich podmiotem jest pojedynczy cz\u0142owiek, a nie spo\u0142ecze\u0144stwo. To prawa uniwersalne, nadrz\u0119dne wobec wszystkich innych praw. Przys\u0142uguj\u0105 ka\u017cdemu cz\u0142owiekowi, nawet zbrodniarzowi, tylko dlatego, \u017ce jest istot\u0105 ludzk\u0105. Wszystkim ludziom, bez wzgl\u0119du na pochodzenie, narodowo\u015b\u0107, kolor sk\u00f3ry czy wykszta\u0142cenie, przys\u0142uguje, od przyj\u015bcia na \u015bwiat a\u017c do zgonu, katalog praw, tj. prawa cz\u0142owieka, kt\u00f3rych \u017ar\u00f3d\u0142em obowi\u0105zywania jest przyrodzona godno\u015b\u0107 ludzka.<\/p>\n
Prawa te maj\u0105 charakter:<\/p>\n
\u00a7\u00a0<\/span>przyrodzony, czyli przys\u0142uguj\u0105cy ka\u017cdemu od momentu urodzenia,<\/p>\n \u00a7\u00a0<\/span>powszechny, co znaczy, \u017ce obowi\u0105zuj\u0105 na ca\u0142ym \u015bwiecie i przys\u0142uguj\u0105 ka\u017cdemu cz\u0142owiekowi,<\/p>\n \u00a7\u00a0<\/span>niezbywalny, poniewa\u017c nie mo\u017cna si\u0119 ich zrzec,<\/p>\n \u00a7\u00a0<\/span>nienaruszalny, gdy\u017c istniej\u0105 niezale\u017cnie od w\u0142adzy i nie mog\u0105 by\u0107 przez ni\u0105 dowolnie regulowane,<\/p>\n \u00a7\u00a0<\/span>naturalny, bo obowi\u0105zuj\u0105 niezale\u017cnie od ich potwierdzenia przez w\u0142adz\u0119 pa\u0144stwow\u0105,<\/span><\/p>\n \u00a7\u00a0<\/span>niepodzielny, poniewa\u017c wszystkie stanowi\u0105 integraln\u0105 i wsp\u00f3\u0142zale\u017cn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n Wiedza o prawach cz\u0142owieka jest dyscyplin\u0105 lokuj\u0105ca si\u0119 gdzie\u015b pomi\u0119dzy filozofi\u0105, etyk\u0105 a licznymi ga\u0142\u0119ziami prawa i naukami politycznymi. W wi\u0119kszo\u015bci religii na \u015bwiecie i w wi\u0119kszo\u015bci system\u00f3w filozoficznych, w kt\u00f3rych mo\u017cna znale\u017a\u0107 podwaliny praw cz\u0142owieka, jako ich \u017ar\u00f3d\u0142o wskazywana jest, przede wszystkim, godno\u015b\u0107 osoby ludzkiej. W swym wsp\u00f3\u0142czesnym kszta\u0142cie wiedza ta zosta\u0142a zebrana po II wojnie \u015bwiatowej, lecz jej korzeni mo\u017cna szuka\u0107 w staro\u017cytno\u015bci, \u015bredniowieczu a zw\u0142aszcza w O\u015bwieceniu.<\/span><\/p>\n 26 sierpnia 1789 roku we Francji Konstytuanta uchwali\u0142a Deklaracj\u0119 Praw Cz\u0142owieka i Obywatela, daj\u0105c\u0105 prawom cz\u0142owieka wr\u0119cz konstytucyjn\u0105 gwarancj\u0119. W 1791 roku Deklaracja pojawi\u0142a si\u0119 w preambule Konstytucji francuskiej i stanowi\u0142a inspiracj\u0119 dla konstytucji powstaj\u0105cych w niekt\u00f3rych pa\u0144stwach. Artyku\u0142 4 Deklaracji m\u00f3wi, \u017ce „nie ma innych granic dla u\u017cywania praw naturalnych cz\u0142owieka jak te, kt\u00f3re zapewniaj\u0105 u\u017cywanie tych praw innym cz\u0142onkom spo\u0142ecze\u0144stwa”. Zatem ka\u017cdy obywatel ma prawo do poszanowania swojego \u017cycia prywatnego, ale powinien tak\u017ce skrupulatnie przestrzega\u0107 zasad poszanowania praw innych ludzi. Nie mo\u017ce tak\u017ce zabroni\u0107 im swobodnego wypowiadania swoich racji tylko dlatego, \u017ce uwa\u017ca, i\u017c jego racje s\u0105 jedynymi s\u0142usznymi. Musi ponadto strzec wolno\u015bci innych ludzi, upowszechnia\u0107 j\u0105 i wspiera\u0107. I tu ju\u017c nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce istnieje pewna zale\u017cno\u015b\u0107 praw i obowi\u0105zk\u00f3w. Czy, w takim razie, mog\u0105 one funkcjonowa\u0107 oddzielnie, obok siebie, czy funkcjonuj\u0105 jedynie w nierozerwalnym zwi\u0105zku?<\/span><\/p>\n Cz\u0142owiek jest istot\u0105 spo\u0142eczn\u0105, \u017cyj\u0105c\u0105 w\u015br\u00f3d innych ludzi, a wi\u0119c w spo\u0142eczno\u015bci. Funkcjonowanie spo\u0142eczno\u015bci wymaga ustalenia nie tylko praw, ale i obowi\u0105zk\u00f3w jej cz\u0142onk\u00f3w. Tu, mo\u017cna powiedzie\u0107, tworzy si\u0119 swoiste ko\u0142o, bowiem w zamian za wykonywanie obowi\u0105zk\u00f3w otrzymuj\u0105 oni swoist\u0105 gratyfikacj\u0119, czyli prawa. Obowi\u0105zki to zasady wynikaj\u0105ce z tego, co jeste\u015bmy winni innym., a oparte s\u0105 na szlachetno\u015bci. Podobnie jak prawa, tak i w obowi\u0105zki cz\u0142owieka dziel\u0105 si\u0119 na kilka kategorii:<\/span><\/p>\n \u00a7\u00a0<\/span>obowi\u0105zki naturalne, wynikaj\u0105ce niejako z nas samych,<\/span><\/p>\n \u00a7\u00a0<\/span>obowi\u0105zki wynikaj\u0105ce z naszej profesji,<\/span><\/p>\n \u00a7\u00a0<\/span>obowi\u0105zki moralne wobec drugiego cz\u0142owieka,<\/span><\/p>\n \u00a7\u00a0<\/span>zawarte w Konstytucji – obowi\u0105zki obywatela wobec ojczyzny.<\/span><\/p>\n Pomi\u0119dzy prawami, a obowi\u0105zkami winna istnie\u0107 r\u00f3wnowaga. Wszelkie jej zaburzenia s\u0105 niebezpieczne dla integracji ka\u017cdej grupy czy spo\u0142eczno\u015bci. Spo\u0142ecze\u0144stwo maj\u0105ce prawa, bez obowi\u0105zk\u00f3w, rozpad\u0142oby si\u0119, nie mog\u0142oby funkcjonowa\u0107. Taka sytuacja doprowadzi\u0142aby do anarchii. O prawach cz\u0142owieka mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 jako o przywilejach, kt\u00f3re mog\u0105 lub nie, wymusza\u0107 obowi\u0105zki, lecz przecie\u017c jedne i drugie s\u0105 sk\u0142adowymi pewnego zbioru, zaz\u0119biaj\u0105 si\u0119, przenikaj\u0105 si\u0119 wzajemnie, a nawet wynikaj\u0105 jedne z drugich. Mo\u017cna zatem stwierdzi\u0107, \u017ce istnienie praw bez obowi\u0105zk\u00f3w i vice versa jest poj\u0119ciem absurdalnym. Przecie\u017c gdyby wszyscy ludzie odm\u00f3wili wykonywania swych obowi\u0105zk\u00f3w, to w jaki spos\u00f3b mieliby wyegzekwowa\u0107 przestrzeganie swoich praw? A jednak s\u0105 grupy spo\u0142eczne, kt\u00f3re nie uznaj\u0105 obowi\u0105zuj\u0105cego prawa, korzystaj\u0105c jednocze\u015bnie ze wszelkich praw, nie \u015bwiadcz\u0105c \u017cadnych obowi\u0105zk\u00f3w na rzez spo\u0142ecze\u0144stwa, w kt\u00f3rym \u017cyj\u0105. Zdarza si\u0119, \u017ce cz\u0142owiekowi jest dane \u017cy\u0107 w spo\u0142eczno\u015bci, gdzie nakazem i obowi\u0105zkiem moralnym staje si\u0119 \u0142amanie prawa. M\u00f3wimy w tym przypadku o wy\u017cszo\u015bci prawa moralnego nad prawem stanowionym. Wedle prawa stanowionego takie post\u0119powanie podlega karze!<\/span><\/p>\n A zatem, jak brzmi odpowied\u017a na tytu\u0142owe pytanie – czy mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o prawach cz\u0142owieka nie m\u00f3wi\u0105c o obowi\u0105zkach?<\/span><\/p>\n Gdyby\u015bmy nieco zmienili jego tre\u015b\u0107 i wyci\u0119li s\u0142owo „cz\u0142owieka” a zostawili tylko „prawa”, odpowied\u017a brzmia\u0142aby: „Nie, nie mo\u017cna, poniewa\u017c prawa i obowi\u0105zki stanowi\u0105 nierozerwalny \u0142a\u0144cuch!” Jednak tematem s\u0105 prawa i obowi\u0105zki cz\u0142owieka! Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce odpowied\u017a winna by\u0107 odwrotna „Tak, poniewa\u017c prawa cz\u0142owieka sformu\u0142owane w Powszechnej Deklaracji Praw Cz\u0142owieka, to prawa bezwarunkowe, nadrz\u0119dne, og\u00f3lnoludzkie i uniwersalne; wynikaj\u0105ce jedynie z faktu bycia istot\u0105 ludzk\u0105”.<\/span><\/p>\n Niestety s\u0105dz\u0119 jednak, \u017ce udzielenie jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie jest niemo\u017cliwe! Zdania na ten temat s\u0105 r\u00f3\u017cne, zale\u017cne od pogl\u0105d\u00f3w ludzi, kt\u00f3rzy je wypowiadaj\u0105. By\u0107 mo\u017ce filozofowie postawi\u0105 je na r\u00f3wni z innym odwiecznym problem: „Kto by\u0142 pierwszy – jajko czy kura?”.<\/p>\n Synteza tematu rocznego 2013 warsztat\u00f3w DH Polska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Aby m\u00f3c m\u00f3wi\u0107 o prawach cz\u0142owieka, nale\u017cy najpierw rozr\u00f3\u017cni\u0107 kilka aspekt\u00f3w s\u0142owa „prawo”. W uj\u0119ciu przedmiotowym rozumiane jest ono jako system norm prawnych, czyli og\u00f3lnych, kt\u00f3re powsta\u0142y w zwi\u0105zku z istnieniem i funkcjonowaniem pa\u0144stwa lub innego uporz\u0105dkowanego organizmu spo\u0142ecznego, ustanowione b\u0105d\u017a uznane przez w\u0142a\u015bciwe organy w\u0142adzy, odpowiednio publicznej lub spo\u0142ecznej, i przez te organy stosowane, […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5970,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-4342","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-biblioteka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4342"}],"collection":[{"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4342"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4342\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5970"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4342"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4342"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4342"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n