{"id":6291,"date":"2021-11-14T20:15:26","date_gmt":"2021-11-14T19:15:26","guid":{"rendered":"https:\/\/www.droithumain.pl\/?p=6291"},"modified":"2021-11-14T20:15:26","modified_gmt":"2021-11-14T19:15:26","slug":"czym-jest-to-co-zwiemy-prawda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/2021\/11\/14\/czym-jest-to-co-zwiemy-prawda\/","title":{"rendered":"Czym jest to, co zwiemy prawd\u0105?"},"content":{"rendered":"

S\u0142owo \u201efakt\u201d pochodzi od \u0142aci\u0144skiego facere<\/em>, czyli \u201erobi\u0107\u201d lub \u201ewydarza\u0107 si\u0119\u201d. Najbardziej znanym filozofem, kt\u00f3ry przyzna\u0142 wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w swoim systemie faktom by\u0142 Ludwik Wittgenstein, kt\u00f3ry w Traktacie logiczno-filozoficznym<\/em> napisa\u0142, \u017ce \u015bwiat sk\u0142ada si\u0119 z fakt\u00f3w. Odnosz\u0105c si\u0119 z kolei do pogl\u0105d\u00f3w Kazimierza Twardowskiego mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce prawda, a przynajmniej jej cze\u015b\u0107 jest rodzajem poznania i okre\u015bleniem: warto\u015bci, zdarze\u0144 fizyklanych, jak i emocjonalnych w \u015bwiecie. Bez cz\u0142owieka nie ma warto\u015bci. Narz\u0119dziem kt\u00f3re jest w tym pomocne to j\u0119zyk. Przez j\u0119zyk wiemy \u017ce deszcz na Wysokim Zamku pada\u0142 na pewno. Przez j\u0119zyk i jego okre\u015blenia szukamy r\u00f3wnie\u017c Wielkich Prawd. Ale czy prawda nale\u017cy do warto\u015bci etycznych, moralnych? Czy wci\u0105\u017c szukamy czego\u015b lepszego, jakiej\u015b zmiany?<\/p>\n

Bywaj\u0105 s\u0142owa, kt\u00f3re pozornie nie dotykaj\u0105 nas swym rozmiarem. W swej codzienno\u015bci nie epatuj\u0105 rozbudowanymi definicjami. Przychodzi jednak chwila, w kt\u00f3rej patrzymy ze zdziwieniem, na ich tylko pozorn\u0105 oczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n

\u201ePrawda\u201d jest s\u0142owem, kt\u00f3rego u\u017cywamy powszechnie, a codzienno\u015b\u0107 u\u017cycia zas\u0142ania nam zagadkowo\u015b\u0107 jej tre\u015bci, lecz przy g\u0142\u0119bszym zastanowieniu czym ona jest, pojawia si\u0119 niezdarna cisza…<\/p>\n

W dziejach racjonalnej refleksji nad \u015bwiatem (ontologii, teorii poznania, nauce i historii idei) znane s\u0105 problemy, kt\u00f3re od tysi\u0105cleci nie doczeka\u0142y si\u0119 jednoznacznego wyja\u015bnienia. Bez w\u0105tpienia nale\u017cy do nich r\u00f3wnie\u017c pytanie o prawd\u0119.<\/p>\n

Niemniej jednak przypad\u0142 i nam przyjemny, cho\u0107 nie\u0142atwy obowi\u0105zek pochylenia si\u0119 nad t\u0105 problematyk\u0105. Wprowad\u017amy zatem porz\u0105dek dalszych rozwa\u017ca\u0144, kt\u00f3ry zostanie wytyczony przez te dziedziny ludzkiego do\u015bwiadczenia, w kt\u00f3rych poj\u0119cie prawdy mo\u017ce pe\u0142ni\u0107 jedn\u0105 z wiod\u0105cych r\u00f3l. Po\u015br\u00f3d nich znajd\u0105 si\u0119 przede wszystkim: filozofia<\/strong>, nauka<\/strong> i wiara<\/strong>.<\/p>\n

Pierwsza z wymienionych dziedzin \u2013 filozofia \u2013 ukszta\u0142towa\u0142a dwa g\u0142\u00f3wne nurty refleksji na temat prawdy. Pierwsza, tak zwana koncepcja klasyczna, zak\u0142ada, \u017ce prawda jest zgodno\u015bci\u0105 my\u015bli z rzeczywisto\u015bci\u0105. Mimo \u017ce jeszcze w czasach wsp\u00f3\u0142czesnych ma ona swych zwolennik\u00f3w, bywa od setek lat zwalczana przez tych my\u015blicieli, kt\u00f3rzy zastanawiaj\u0105 si\u0119, jak nieprzestrzenna i\u00a0niematerialna my\u015bl mog\u0142aby korespondowa\u0107 z czym\u015b zgo\u0142a od niej odmiennym \u2013 nieprzestrzennym, zewn\u0119trznym i materialnym \u015bwiatem. Ci filozofowie jako kryterium prawdziwo\u015bci przyjmowali raczej koherencj\u0119 poj\u0119\u0107 (s\u0105d\u00f3w) w ramach pewnej teorii, w ramach danego \u015bwiatopogl\u0105du. Da\u0142o to pocz\u0105tek nieklasycznym koncepcjom prawdy, do kt\u00f3rych \u2013 obok wy\u017cej wspomnianej koncepcji koherencyjnej \u2013 nale\u017cy koncepcja pragmatyczna, doszukuj\u0105ca si\u0119 kryterium prawdziwo\u015bci w tym, co u\u017cyteczne i pomocne w lepszym zrozumieniu i opisie \u015bwiata.<\/p>\n

Wszystkie te stanowiska maj\u0105 sw\u00f3j wyd\u017awi\u0119k w m\u0142odszej od filozofii o stulecia nauce, kszta\u0142tuj\u0105cej si\u0119 ju\u017c od czas\u00f3w Bacona, przez okres o\u015bwiecenia i pozytywizmu. Nauka nie wydaje si\u0119 jednak monolitem i myli si\u0119 ten, kto uwa\u017ca, \u017ce jest ona poszukiwaniem prawdy o rzeczywisto\u015bci. Bo co ma by\u0107 ow\u0105 prawd\u0105? Co ma przes\u0105dza\u0107 o jej kryteriach, kiedy \u2013 jak przed sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu laty zauwa\u017cy\u0142 Thomas Kuhn \u2013 badacze pracuj\u0105cy w r\u00f3\u017cnych paradygmatach naukowych istniej\u0105 de facto<\/em> w odmiennych rzeczywisto\u015bciach, ukszta\u0142towanych na gruncie r\u00f3\u017cnorodnych poj\u0119\u0107 i idei. To tak, jakby na konferencji po\u015bwi\u0119conej skrzyd\u0142om sprzeczali si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 ornitolog, konstruktor maszyn lataj\u0105cych, trener pi\u0142ki no\u017cnej i architekt.<\/p>\n

Co wi\u0119cej, jakie kryterium prawdziwo\u015bci przyj\u0105\u0107 nale\u017cy w naukach humanistycznych, w kt\u00f3rych przynajmniej od narodzin fenomenologii i hermeneutyki, przez dekonstrukcj\u0119 i postmodernizm dominuje problem interpretacji, kontekstu, intertekstualno\u015bci, intersubiektywno\u015bci, wreszcie \u2013 subiektywizmu badacza. Na tym jednak problem si\u0119 nie ko\u0144czy. Parafrazuj\u0105c s\u0142owa z Rejsu<\/em> Marka Piwowskiego mo\u017cemy zapyta\u0107: jakie kryterium prawdziwo\u015bci zastosujemy przy wyborze kryterium prawdziwo\u015bci?<\/p>\n

Dochodzimy wi\u0119c do problemu wiary, a tu trudno m\u00f3wi\u0107 o jakimkolwiek kryterium prawdziwo\u015bci\u2026 Sama wiara staje si\u0119 de facto<\/em> kryterium jedynym i wystarczaj\u0105cym. W nielicznych tylko doktrynach religijnych wiara jest racjonalizowana w postaci teologii czy filozofii boga (z szeregiem racjonalnych dowod\u00f3w na jego istnienie). Tak w\u0142a\u015bnie \u2013 w my\u015bl zasady fides querens intellectum<\/em> \u2013 dzieje si\u0119 w rzymskim katolicyzmie. Wiara w prawd\u0119, a mo\u017ce lepiej napisa\u0107 \u201ew Prawd\u0119\u201d, oparta jest o do\u015bwiadczenie emocjonalne, cz\u0119sto wr\u0119cz mistyczne, wymykaj\u0105ce si\u0119 jakiejkolwiek racjonalizacji.<\/p>\n

Cz\u0142owiek ze swej natury poszukuje prawdy. Od pierwszych dni swego \u017cycia rozgl\u0105da si\u0119, analizuje, a przede wszystkim uczy. Wiedza ta ma by\u0107 ludzkim s\u0105dem zgodnym z obrazem rzeczywisto\u015bci. Ale jednak\u017ce paralelnym zgodnym z w\u0142asnym do\u015bwiadczeniem ka\u017cdego cz\u0142owieka. Ka\u017cdy cz\u0142owiek jednak inaczej widzi \u015bwiat, inaczej go pojmuje i inaczej ocenia. Czy zatem istnieje prawda, kt\u00f3ra jest prawdziwa? Czy prawda mo\u017ce by\u0107 obiektywna, czyli niezale\u017cna?<\/strong><\/p>\n

Podstaw\u0105 filozofii by\u0142o zadawanie pyta\u0144 i pr\u00f3ba definiowania poj\u0119\u0107. Jeden z pierwszych filozof\u00f3w \u2013 Parmenides zdefiniowa\u0142 prawd\u0119 na pod\u0142o\u017cu materializmu. Doktryna ta w odniesieniu do prawdy g\u0142osi, \u017ce tym, co istnieje, jest byt, a stawanie si\u0119, jest jedynie z\u0142udzeniem. Byt jest rozumiany jako element materialny. A proces tworzenia i zmiany jest u\u0142ud\u0105. Jak wi\u0119c po\u0142\u0105czy\u0107 to, co materialne z tym, co z\u0142udne?<\/strong><\/p>\n

Teorii zwi\u0105zanych z poj\u0119ciem prawdy w historii my\u015bli ludzkiej by\u0142o bardzo wiele. Nale\u017cy jednak zaznaczy\u0107, \u017ce dla sofist\u00f3w prawda pe\u0142ni\u0142a zupe\u0142nie inn\u0105 funkcj\u0119 \u2013 indywidualizowa\u0142a widzenie i\u00a0zrozumienie \u015bwiata. Sofi\u015bci g\u0142osili wzgl\u0119dno\u015b\u0107 prawdy, a powszechnie obowi\u0105zuj\u0105ce prawdy i zasady moralne uwa\u017cali za wynik umowy. Je\u015bli prawda pozostaje wzgl\u0119dna, to czy zatem jest? Gdzie lokuje si\u0119 te\u017c granica mi\u0119dzy moralno\u015bci\u0105 a etyk\u0105?<\/strong><\/p>\n

Poszukiwanie prawdy le\u017cy w naturze cz\u0142owieka. To cz\u0142owiek zazwyczaj chce wiedzie\u0107 i zna\u0107 prawd\u0119. Jednak wymaga to od niego zaj\u0119cia stanowiska wzgl\u0119dem tej rzeczywisto\u015bci, a zatem i\u00a0przyj\u0119cia odpowiedzialno\u015bci za taki stan rzeczy. Czy jednak ka\u017cdy cz\u0142owiek jest przygotowany na poznanie prawdy? Czy ka\u017cdy jest na tyle odpowiedzialny, by do\u015bwiadczy\u0107 prawdy i\u00a0zaj\u0105\u0107 wzgl\u0119dem niej odpowiednie stanowisko?<\/strong><\/p>\n

Zrozumienie \u015bwiata zale\u017cy od czynnik\u00f3w indywidualnych. Wynika z czas\u00f3w, w kt\u00f3rych cz\u0142owiek \u017cyje, z wychowania, zdolno\u015bci i mo\u017cliwo\u015bci intelektualnych jednostki, a nawet z j\u0119zyka, w\u00a0kt\u00f3rym cz\u0142owiek my\u015bli i si\u0119 komunikuje. Jedna z definicji podkre\u015bla, \u017ce prawda (wed\u0142ug klasycznego rozumienia) to w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 s\u0105d\u00f3w polegaj\u0105ca na ich zgodno\u015bci z faktycznym stanem rzeczy, kt\u00f3rych dotycz\u0105. Wynika z tego stwierdzenia, \u017ce zgodno\u015b\u0107 z prawd\u0105 to s\u0105d, a wi\u0119c subiektywne do\u015bwiadczenie uwarunkowane od wielu czynnik\u00f3w. Czy mo\u017cliwe jest wi\u0119c przedstawienie faktycznego stanu rzeczy? <\/strong><\/p>\n

Niezwykle wa\u017cna jest tu my\u015bl Sokratesa i jego metoda majeutyczna (z gr. maieutik\u00f2s<\/em> \u2013 \u201epo\u0142o\u017cniczy\u201d). Teoria ta zak\u0142ada, \u017ce cz\u0142owiek mo\u017ce sam doj\u015b\u0107 do prawdy. Metoda ta polega na wydobywaniu wiedzy prawdziwej poprzez zadawanie pyta\u0144. Na drodze my\u015blenia mo\u017ce cz\u0142owiek wi\u0119c pozna\u0107 prawd\u0119. Ale czy to rzeczywi\u015bcie prowadzi do prawdy prawdziwej?<\/strong><\/p>\n

I tu pojawia si\u0119 pytanie kolejne. Czy to stwierdzenie \u201eprawdy prawdziwej\u201d jest tautologi\u0105? Czy prawda mo\u017ce nie by\u0107 prawdziwa, je\u015bli jest zgodno\u015bci\u0105 rzeczywisto\u015bci z s\u0105dami cz\u0142owieka? <\/strong><\/p>\n

Id\u0105c drog\u0105 wskazan\u0105 przez Sokratesa, ojca filozofii, ka\u017cdy poznaje prawd\u0119, ale swoj\u0105 prawd\u0119. Co wi\u0119cej, poprzez pytania zadawane przez innego cz\u0142owieka. A zatem ukierunkowane na konkretny cel, kt\u00f3rym jest prawda poznana i do\u015bwiadczona przez drugiego cz\u0142owieka.<\/p>\n

Jak zatem rozumie\u0107, a mo\u017ce raczej prze\u017cy\u0107, prawd\u0119 prawdziwego pi\u0119kna, prawdziwego s\u0105du, prawdziwej mi\u0142o\u015bci, prawdziwej przyjemno\u015bci? <\/strong><\/p>\n

Prawda na pewno stanowi imponderabilum<\/em>, nie da si\u0119 jej zmierzy\u0107, zwarzy\u0107 i sklasyfikowa\u0107.<\/p>\n

Zatem czy prawda jest warto\u015bci\u0105, czy ogarnia si\u0119 tylko intelektem, czy trzeba j\u0105 prze\u017cy\u0107 i do\u015bwiadczy\u0107, dokonuj\u0105c swoich wybor\u00f3w?<\/strong><\/p>\n

Czym r\u00f3\u017cni si\u0119 od z\u0142udzenia? Czy umys\u0142 jest w stanie j\u0105 zg\u0142\u0119bi\u0107, czy pozostanie przed nim ukryta, strzeg\u0105c wiecznie swej tajemnicy?<\/p>\n

Czym jest prawda, czy dla ka\u017cdego znaczy to samo? Czy jest poj\u0119ciem wzgl\u0119dnym, obiektywnym, czy odczuciem subiektywnym? Prawd\u0119 mo\u017cna rozpatrywa\u0107 na wiele sposob\u00f3w. Mamy prawd\u0119 naukow\u0105, prawd\u0119 pierwotn\u0105, prawd\u0119 pochodn\u0105, prawd\u0119 historyczn\u0105, prawdy logiczne (prawda\u2013fa\u0142sz), prawdy objawione etc.<\/p>\n

Wedle klasycznej definicji<\/a> arystotelesowskiej, prawda to zgodno\u015b\u0107, adekwatno\u015b\u0107 tre\u015bci s\u0105du z\u00a0rzeczywistym stanem rzeczy, kt\u00f3rego ten s\u0105d dotyczy.<\/p>\n

Wed\u0142ug Tomasza z Akwinu, kt\u00f3ry t\u0119 definicj\u0119 rozwin\u0105\u0142 \u2013 rzecz wyprzedza poznanie i staje si\u0119 jego przyczyn\u0105 \u2013 ergo<\/em> \u2013 staje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przyczyn\u0105 prawdy. \u201ePrawda za\u015b, kt\u00f3ra przys\u0142uguje rzeczom w odniesieniu do intelektu ludzkiego, jest dla rzeczy jakby przypad\u0142o\u015bciowa, poniewa\u017c za\u0142o\u017cywszy, \u017ce intelekt ludzki nie istnia\u0142by ani nie m\u00f3g\u0142 istnie\u0107, rzecz nadal pozostawa\u0142aby w\u00a0swojej istocie\u201d.<\/p>\n

Przyjmujemy wi\u0119c, \u017ce dana rzecz to obiektywnie dana rzecz, problem jednak w tym, \u017ce obiektywny ogl\u0105d rzeczy zak\u0142\u00f3cony jest przez nasze subiektywne odczucia \u2013 jeste\u015bmy sk\u0142onni do przypisywania rzeczom znamion prawdy w oparciu o w\u0142asne, z natury ograniczone poznanie. Ale skoro mimo wszystko jeste\u015bmy sk\u0142onni uzna\u0107 tak\u0105 prawd\u0119 za prawdziw\u0105, czemu w tak wielu rzeczach si\u0119 nie zgadzamy?<\/p>\n

Z pomoc\u0105 w zrozumieniu jaka jest tego przyczyna, przychodzi polski logik Alfred Tarski, kt\u00f3ry uchodzi za tw\u00f3rc\u0119 nowoczesnej definicji prawdy, cho\u0107 ograniczonej tylko do j\u0119zyk\u00f3w formalnych. Tarski okre\u015bli\u0142 prawd\u0119 jako pewn\u0105 cech\u0119 zda\u0144, wyra\u017caln\u0105 jednak w j\u0119zyku zewn\u0119trznym (czyli w metaj\u0119zyku) wobec j\u0119zyka, w jakim wypowiadane s\u0105 owe zdania.<\/p>\n

W dobie gwa\u0142townego rozwoju nauki, powstawania nowych dziedzin i mnogo\u015bci metaj\u0119zyk\u00f3w, pomys\u0142 Tarskiego pozwala ka\u017cdemu intelektowi (z definicji \u015bw. Tomasza) opisa\u0107 arystotelesowsk\u0105 rzecz w\u00a0swoim metaj\u0119zyku i by\u0107 zgodnym z prawd\u0105.<\/p>\n

Dzi\u0119ki Tarskiemu, Isaac Newton kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce \u015bwiat\u0142o jest cz\u0105stk\u0105 i James Clerk Maxwell kt\u00f3ry wskaza\u0142 na jego falowy charakter, gdyby \u017cyli w tym samym czasie i mieli okazj\u0119 si\u0119 spotka\u0107, mogliby poda\u0107 sobie r\u0119ce i si\u0119 nie pok\u0142\u00f3ci\u0107. Zak\u0142adaj\u0105c w uproszczeniu, \u017ce ka\u017cdy z nas m\u00f3wi w\u0142asnym j\u0119zykiem, kt\u00f3ry jest zewn\u0119trzny do reszty i przenosz\u0105c wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 definicj\u0119 prawdy Tarskiego na grunt spo\u0142eczny, mo\u017cemy zyska\u0107 przydatne narz\u0119dzie w znajdowaniu konsensusu, gdzie ka\u017cdy mo\u017ce inaczej opisywa\u0107 dyskutowany przedmiot i ka\u017cdy mo\u017ce mie\u0107 racj\u0119.<\/p>\n

M\u00f3wi si\u0119, \u017ce prawda zawsze le\u017cy po\u015brodku. Obecne czasy s\u0105 naznaczone niebywa\u0142\u0105 dezinformacj\u0105. Przewa\u017caj\u0105ca cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa zadowala si\u0119 tym, co w danym momencie wpasowuje si\u0119 w\u00a0dominuj\u0105cy pogl\u0105d. Prawda jest poniek\u0105d punktem wyj\u015bcia, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rego naros\u0142a ca\u0142a otoczka wszelakich legend i b\u0142\u0119dnych (fa\u0142szywych) informacji. Mo\u017cna by zatem por\u00f3wna\u0107 poszukiwanie prawdy do odwrotno\u015bci dzieci\u0119cej zabawy znanej pod nazw\u0105 \u201eg\u0142uchy telefon\u201d. W skr\u00f3cie \u2013 s\u0142owo\/zdanie wypowiedziane przez pierwsz\u0105 osob\u0119 \u201ena ucho\u201d i przekazywane dalej powinno by\u0107 takie samo jak to wypowiedziane na g\u0142os przez ostatniego uczestnika. Idealnie jest, gdy pocz\u0105tek zgadza si\u0119 z ko\u0144cem. Jednak ile to przeszk\u00f3d mo\u017ce si\u0119 pojawi\u0107 po drodze, kto\u015b nie us\u0142yszy i dopowie po swojemu, a mo\u017ce kto\u015b celowo zmieni tre\u015b\u0107 us\u0142yszanego zdania itd. Zatem by znale\u017a\u0107 prawd\u0119 (rozumian\u0105 jako pewnego rodzaju pocz\u0105tek, punkt wyj\u015bcia), musimy przedrze\u0107 si\u0119 przez szereg pomy\u0142ek, niedom\u00f3wie\u0144 oraz celowej dezinformacji. Poszukiwana prawda jest w takim razie czym\u015b w rodzaju \u015bwiat\u0142a latarni morskich, kt\u00f3re od tysi\u0105cleci wskazywa\u0142y marynarzom drog\u0119 do l\u0105du.<\/p>\n

Przyjmuj\u0105c wi\u0119c za podstaw\u0119 arystotelesowsk\u0105 definicj\u0119 prawdy, warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, i\u017c stan rzeczywisty mo\u017ce by\u0107 nienaruszonym subiektywnie punktem odniesienia dla os\u0105du tylko w specyficznych warunkach. Lub te\u017c, \u017ce subiektywizm os\u0105du tylko w okre\u015blonych warunkach mo\u017ce by\u0107 zbie\u017cny ze stanem faktycznym. Przy czym granice owych warunk\u00f3w s\u0105 niemo\u017cliwe do ustalenia, co automatycznie podwa\u017ca istnienie prawdy obiektywnej. Tym samym prawda staje si\u0119 blisk\u0105 krewn\u0105 s\u0142awnego kota Schr\u00f6dingera, z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce w jej przypadku rol\u0119 pude\u0142ka pe\u0142ni\u0105 indywidualne zdolno\u015bci percepcyjne, a czynnikiem aktywnym to, co ow\u0105 percepcj\u0119 ukszta\u0142towa\u0142o.<\/p>\n

Pojawia si\u0119 te\u017c problem tego, czy prawda pozostaje wzgl\u0119dna? Czy prawda jest taka jak paradygmaty w nauce, o kt\u00f3rych pisa\u0142 Thomas Khun, a wi\u0119c czy zale\u017cy od wp\u0142yw\u00f3w \u015brodowisk naukowych, politycznych, od mody i od r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w instytucjonalnych i spo\u0142ecznych? Kazimierz Twardowski twierdzi, \u017ce prawdy wzgl\u0119dne nie istniej\u0105. Jako przyk\u0142ad prawdy wzgl\u0119dnej rozwa\u017ca zdanie \u201edeszcz pada\u201d. W jego opinii twierdzenie, \u017ce mamy tutaj do czynienia z prawd\u0105 wzgl\u0119dn\u0105 jest b\u0142\u0119dne. Z\u0142udzenie to zachodzi dla tego, \u017ce zdanie \u201edeszcz pada\u201d jest nieprecyzyjne. Odnosimy wra\u017cenie, \u017ce ta sama fraza wydaje si\u0119 prawdziwa dzisiaj we Lwowie, a fa\u0142szywa dzisiaj w Krakowie. Tymczasem tym, co jest prawdziwe lub fa\u0142szywe, zdaniem Twardowskiego, s\u0105 s\u0105dy. Zdania nie s\u0105 s\u0105dami, a jedynie konwencjonalnymi \u015brodkami do wyra\u017cania s\u0105d\u00f3w. Inny wybitny umys\u0142 \u2013 Karl Popper twierdzi\u0142 z kolei, \u017ce do prawdy absolutnej, dotycz\u0105cej innych spraw ni\u017c tautologie logiczne, mo\u017cemy si\u0119 jedynie zbli\u017ca\u0107 poprzez tworzenie odwa\u017cnych hipotez i poddawanie ich testom. Poprzez testowanie hipotez nie mo\u017cna ich wprawdzie nigdy udowodni\u0107, lecz mo\u017cna je sfalsyfikowa\u0107 i na ich miejsce wprowadzi\u0107 nowe hipotezy, zbli\u017caj\u0105c si\u0119 w ten spos\u00f3b do prawdy.<\/p>\n

Inn\u0105 spraw\u0105 wydaje si\u0119 rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy poznaniem prawdy a jej definicj\u0105: mo\u017ce istnie\u0107 prawda jako zesp\u00f3\u0142 s\u0105d\u00f3w dok\u0142adnie obrazuj\u0105cych \u015bwiat, a jednocze\u015bnie mo\u017cemy nie zna\u0107 tych s\u0105d\u00f3w i nie mie\u0107 do nich dost\u0119pu ze wzgl\u0119du na r\u00f3\u017cne czynniki.<\/p>\n

Niniejszy temat spo\u0142eczny warto interpretowa\u0107 tak\u017ce jako odnosz\u0105cy si\u0119 nie tyle do definicji prawdy, lecz jako pytanie o to: jakie czynniki spo\u0142eczne wp\u0142ywaj\u0105 na to, co uwa\u017camy za prawd\u0119? W tym aspekcie widoczna jest rola Internetu i szerzej medi\u00f3w. Istnieje wszak termin \u201enasza prawda\u201d. Ka\u017cdy przez s\u0142owo \u201eprawda\u201d rozumie co\u015b innego. Pojawia si\u0119 tak\u017ce w\u0105tek pragmatystycznej definicji prawdy \u2013 prawdziwe jest to, co jest u\u017cyteczne, a tak\u017ce zagadnienie prawdy w prawie \u2013 zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119, \u017ce s\u0105dy w post\u0119powaniu dowodowym zajmuj\u0105 si\u0119 specyficznie rozumianym ustalaniem prawdy.<\/p>\n

Interesuj\u0105cy pozostaje r\u00f3wnie\u017c w\u0105tek tego, i\u017c mo\u017cemy \u017cy\u0107 w iluzji, nasze zmys\u0142y mog\u0105 nas zwodzi\u0107 i nie jeste\u015bmy w stanie przekona\u0107 si\u0119, czy obraz, kt\u00f3ry nam dostarczaj\u0105 pozostaje adekwatny do obiektywnej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n

Obecnie mamy trzy niezgodne ze sob\u0105 teorie fizyczne i nie wiadomo, kt\u00f3ra z nich jest prawdziwa.<\/p>\n

Ciekawy wydaje si\u0119 te\u017c w\u0105tek artystyczny. Arty\u015bci wszak walcz\u0105 o prawd\u0119. Apollon by\u0142 bogiem, kt\u00f3ry opiekowa\u0142 si\u0119 prawd\u0105. Prawda mo\u017ce by\u0107 paradoksalnie przedstawiana przez fa\u0142sz. Prawda kryje si\u0119 w fabule, kt\u00f3ra prawd\u0105 nie jest \u2013 jest k\u0142amstwem. Do odkrycia prawdy trzeba czystego serca nieskalanego przez z\u0142o \u015bwiata. Mo\u017cna w tym miejscu wspomnie\u0107 o ba\u015bniach Hansa Christiana Andersena. Motyw prawdy otwiera wszystkie zbiory najwi\u0119kszych bajkopisarzy. Dobra sztuka powinna by\u0107 zatem or\u0119\u017cem prawdy.<\/p>\n

Prawda jest jednym z najmniej dookre\u015blonych sformu\u0142owa\u0144. Prawda mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnowa\u017cna na przyk\u0142ad z wiar\u0105, tak zwan\u0105 prawd\u0105 objawion\u0105, kt\u00f3ra dla ateist\u00f3w jest SF, a dla wyznawc\u00f3w innej wiary k\u0142amstwem, za kt\u00f3re s\u0105 gotowi zabi\u0107. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce przecie\u017c jest prawda materialna, czyli oparta na faktach. Ale czy mo\u017cna j\u0105 nazwa\u0107 prawd\u0105 czy stwierdzeniem stanu faktycznego \u2013 i czy ten stan jest rzeczywi\u015bcie faktyczny, czy jest tylko naszym subiektywnym obrazem danej rzeczy? Reasumuj\u0105c \u2013 ci\u0119\u017cko znale\u017a\u0107 jest prawd\u0119 bezwzgl\u0119dn\u0105, poruszamy si\u0119 wok\u00f3\u0142 niej jak wahad\u0142o na cienkiej nitce naszych zmys\u0142\u00f3w. Nie mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c stwierdzi\u0107, \u017ce jej nie ma, w ko\u0144cu Wszech\u015bwiat istnieje obiektywnie (cho\u0107 czy na pewno\u2026?).<\/p>\n

Dlatego my, jako wolnomularze, szukaj\u0105cy ci\u0105g\u0142ego rozwoju i prawdy na naszej wolnomularskiej drodze musimy poszukiwa\u0107 prawdy tak obiektywnej, jak to tylko mo\u017cliwe i zdawa\u0107 sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce im bardziej si\u0119 do niej zbli\u017camy, tym bardziej ona nam umyka\u2026<\/p>\n

Nale\u017cy tu jeszcze wspomnie\u0107, \u017ce dla filozof\u00f3w, jak Platon, Arystoteles, ale i dla p\u00f3\u017aniejszych jak Immanuel Kant Prawda<\/strong> stanowi\u0142a wraz z Dobrem i Pi\u0119knem <\/strong>jeden z trzech filar\u00f3w harmonii Kosmosu. Podejmuj\u0105c pr\u00f3b\u0119 zrozumienia bytu, zmierzamy do odkrycia jego Prawdy, Dobra i Pi\u0119kna oraz naszej ludzkiej kondycji. Pi\u0119kno jest przejawem dobra poprzez Estetyk\u0119, Prawda jest przejawem dobra przez wiedz\u0119\/poznanie, a dobro jest przejawem dobra przez etyk\u0119. <\/strong>Trzy filary, kt\u00f3re znajdujemy w \u015bwi\u0105tyniach wolnomularskich, i na kt\u00f3rych powinna si\u0119 wspiera\u0107 nasza wewn\u0119trzna \u015bwi\u0105tynia.<\/p>\n

Nie chodzi wi\u0119c o szukanie odpowiedzi na pytanie, jaka jest prawda, ale czym ona jest? Bo jak powiedzia\u0142 Blaise Pascal: \u201ecz\u0142owiek stworzony jest na to, by szuka\u0107 prawdy, nie by j\u0105 posiada\u0107\u2026\u201d.<\/p>\n

Synteza tematu rocznego 2020\u20132021, zatwierdzona przez XXI Konwent Federacji Polskiej \u201eLe Droit Humain\u201d.<\/em><\/p>\n

Zebra\u0142 i opracowa\u0142: B<\/strong>\u2234<\/strong> Micha\u0142 Siedlecki<\/strong><\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

S\u0142owo \u201efakt\u201d pochodzi od \u0142aci\u0144skiego facere, czyli \u201erobi\u0107\u201d lub \u201ewydarza\u0107 si\u0119\u201d. Najbardziej znanym filozofem, kt\u00f3ry przyzna\u0142 wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w swoim systemie faktom by\u0142 Ludwik Wittgenstein, kt\u00f3ry w Traktacie logiczno-filozoficznym napisa\u0142, \u017ce \u015bwiat sk\u0142ada si\u0119 z fakt\u00f3w. Odnosz\u0105c si\u0119 z kolei do pogl\u0105d\u00f3w Kazimierza Twardowskiego mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce prawda, a przynajmniej jej cze\u015b\u0107 jest rodzajem poznania […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6293,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,4],"tags":[],"class_list":["post-6291","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-biblioteka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6291"}],"collection":[{"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6291"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6291\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6293"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6291"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6291"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tobgsxndps.cfolks.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6291"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}